Beethoven Pianosonate nr. 30 in E majeur, op. 109

Beethovens 30e sonate, Op. 109, werd in 1820 geschreven en opgedragen aan Maximiliane Bentrano. Na de Hammerklavier keert Beethoven terug naar een kleinere schaal en een intiemer karakter. Muzikaal wordt het werk gekenmerkt door een vrije en originele benadering van de traditionele sonatevorm. De focus ligt op het derde deel, een reeks variaties die het thema op een grote verscheidenheid aan individuele manieren interpreteren. De eerste pianisten die het op zich namen om Beethovens laatste sonates, waaronder Op. 109, onder de publieke aandacht gebracht door Franz Liszt, die ze tussen 1830 en 1840 regelmatig in zijn programma's opnam, en Hans von Bülow, die zelfs meerdere van de late sonates op één avond opnam.